O'zbekistoning yangi bojxonasi

O‘ZBEKISTONNING YANGI BOJXONASI: ISLOHOTLAR, RAQAMLASHTIRISH VA SAVDONI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI

G‘ayratov G‘iyosiddin G‘ulomjon o‘g‘li

Bojxona instituti 2-kurs kursanti

ANNOTATSIYA

Ushbu maqolada O‘zbekistonda 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan «Yangi O‘zbekiston bojxonasi — 2030» strategiyasi doirasida amalga oshirilayotgan bojxona islohotlari tahlil qilinadi. Ayniqsa, Bojxona kodeksining yangi tahriri, yagona bojxona to‘lovi, davriy deklaratsiya, to‘lovlarni kechiktirish mexanizmi hamda «maslahatchi–auditor» modelining tadbirkorlik muhitiga ta’siri alohida o‘rganiladi.

Kalit so‘zlar: bojxona islohoti, Bojxona kodeksi, yagona bojxona to‘lovi, davriy deklaratsiya, raqamlashtirish, tashqi savdo, O‘zbekiston.

НОВАЯ ТАМОЖНЯ УЗБЕКИСТАНА: РЕФОРМЫ, ЦИФРОВИЗАЦИЯ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ТОРГОВЛИ

Гайратов Гиёсиддин Гуломжон угли

Курсант 2 курса Таможенного института

АННОТАЦИЯ

В статье анализируются таможенные реформы в Узбекистане в рамках стратегии «Новая таможня Узбекистана — 2030» на 2026–2030 годы. Особое внимание уделено новой редакции Таможенного кодекса, единому таможенному платежу, периодическому декларированию, отсрочке уплаты платежей и модели «консультант–аудитор», а также их влиянию на деловую среду.

Ключевые слова: таможенная реформа, Таможенный кодекс, таможенный платёж, периодическое декларирование, цифровизация, внешняя торговля, Узбекистан.

THE NEW CUSTOMS OF UZBEKISTAN: REFORMS, DIGITALIZATION AND PROSPECTS FOR TRADE DEVELOPMENT

Gayratov Giyosiddin Gulomjon ugli

2nd-year cadet, Customs Institute

ABSTRACT

This article analyzes the customs reforms carried out in Uzbekistan under the "New Customs of Uzbekistan — 2030" strategy for 2026–2030. Particular attention is paid to the new edition of the Customs Code, the single customs payment, periodic declarations, deferred payment arrangements and the "consultant–auditor" model, and to their impact on the business environment.

Keywords: customs reform, Customs Code, single customs payment, periodic declaration, digitalization, foreign trade, Uzbekistan.

KIRISH

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda tashqi savdoni erkinlashtirish va tadbirkorlik uchun qulay muhit yaratish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Bu jarayonda bojxona tizimi alohida o‘rin tutadi, chunki tovarlarning chegaradan o‘tish tezligi, bojxona to‘lovlarining miqdori va tartiblarning shaffofligi to‘g‘ridan-to‘g‘ri tadbirkorlarning xarajatlari va raqobatbardoshligiga ta’sir qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti 2026-yil 27-avgustda imzolagan farmon bilan 2026–2030-yillarni qamrab oluvchi «Yangi O‘zbekiston bojxonasi — 2030» strategiyasi tasdiqlandi. Hujjat bojxona xizmatlarini zamonaviy yondashuvlar asosida isloh qilish, tadbirkorlar va jismoniy shaxslar uchun tartiblarni bosqichma-bosqich soddalashtirish hamda raqamli yechimlarni kengaytirishni nazarda tutadi.

Islohotning zarurati amaldagi qonunchilikning holati bilan bog‘liq. So‘nggi uch yilda Bojxona kodeksiga 100 dan ortiq o‘zgartirish kiritilgan bo‘lib, bu normalarning parchalanishiga va ularning turlicha talqin qilinishiga sabab bo‘lgan. Shu sababli davlat rahbari kodeksning yangi, yaxlit loyihasini ishlab chiqish zarurligini ta’kidlagan.

Maqolaning maqsadi — yangi bojxona siyosatining asosiy yo‘nalishlarini ochib berish, ularning tadbirkorlik faoliyatiga ta’sirini baholash va islohotlarni amalga oshirishdagi mavjud muammolarni aniqlashdan iborat.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

1. Bojxona kodeksining yangi tahriri. Kodeksning yangi tahriri loyihasi qonunchilikni liberallashtirish, bojxona tartiblarining shaffofligi va soddaligini ta’minlash hamda normalarning bir xil talqin etilishiga erishish maqsadida ishlab chiqilgan. Loyihada kodeksni Kioto konvensiyasi kabi xalqaro standartlarga moslashtirish ham ko‘zda tutilgan. Amaldagi kodeks 12 bo‘lim, 59 bob va 412 moddadan iborat bo‘lsa, loyiha 9 bo‘lim, 35 bob va 296 moddadan tashkil topgan. Shuningdek, amaldagi kodeksda 16 ta tushuncha izohlangan bo‘lsa, loyihada 49 ta tushunchaga izoh berilgan, bu esa atamalarni fuqarolar uchun tushunarli qilishga xizmat qiladi.

2. 2026-yilda joriy etilgan soddalashtirishlar. 2026-yil davomida bir qator amaliy yengillashtirishlar bosqichma-bosqich kuchga kirdi:

• 1-mart — bojxona tartiblarini soddalashtirish va biznes xarajatlarini kamaytirishga qaratilgan yangi choralar;
• 1-may — davriy deklaratsiya asosida tovarlarni rasmiylashtirish imkoniyati va bojxona to‘lovlarini har bir partiya bo‘yicha alohida to‘lash tartibi;
• 1-iyun — bojxona to‘lovlarini 120 kungacha kechiktirish yoki bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati;
• 1-iyul — bojxona auditining «maslahatchi–auditor» modeli, bunda biznes aniqlangan qoidabuzarliklarni ixtiyoriy ravishda bartaraf etish huquqiga ega.

Bu choralar, birinchi navbatda, tadbirkorlarning aylanma mablag‘larini saqlab qolishga qaratilgan. Bundan tashqari, import xomashyosi uchun bojxona to‘lovi va QQSni kechiktirish mexanizmi hamda qayta ishlangan tovarlar uchun bojxona qiymatini aniqlash tartibi (2026-yil 21-may qarori) ham tasdiqlandi.

3. Ruxsatnomalar va yagona bojxona to‘lovi. Yangi tartibga ko‘ra, biologik obyektlar, yangi kimyoviy moddalar, oziq-ovqat qo‘shimchalari, polimerlar, parfyumeriya va kosmetika uchun import ruxsatnomalarini, shuningdek, dori vositalari va tibbiy jihozlar uchun ro‘yxatdan o‘tish guvohnomalarini bojxona rasmiylashtiruvida taqdim etish talabi bekor qilindi. Bu rasmiylashtirish jarayonidagi ma’muriy to‘siqlarni kamaytiradi.

Islohotning muhim yangiliklaridan biri — yagona bojxona to‘lovi stavkasi bo‘lib, u bojxona qiymatining 20 foizi miqdorida, biroq kilogramm uchun kamida 2 AQSh dollari etib belgilanadi. Hisoblangan yagona to‘lov majburiy bojxona to‘lovlaridan past bo‘lsa, majburiy to‘lovlar undirilmaydi. Ochiq manbalarda ushbu stavkaning kuchga kirish muddati (2026-yil yoki 2027-yil) turlicha yoritilgani sababli, aniq sanani rasmiy hujjat bo‘yicha tekshirish zarur.

4. Raqamlashtirish va rasmiylashtirish tezligi. Strategiyaning asosiy yo‘nalishlaridan biri — raqamli xizmatlarni kengaytirish. E’lon qilingan rejalarga ko‘ra, 2030-yilga borib import tovarlarini bojxonadan o‘tkazish vaqtini ikki soatgacha qisqartirish, ommaviy bojxona omborlarini yaratish va savdo nuqtasida bojxona to‘lovini undirish tizimini joriy etish ko‘zda tutilmoqda. 2026-yil sentyabrida O‘zbekiston va Jahon bojxona tashkiloti o‘rtasida bojxona boshqaruvini takomillashtirish bo‘yicha yo‘l xaritasi kelishilgani ham xalqaro hamkorlikning kuchayayotganini ko‘rsatadi.

5. Tashqi savdoga ta’siri. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 49,5 mlrd dollarga yetgan va o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 8,1 foizga oshgan. Biroq bu o‘sish faqat bojxona islohotlari natijasi ekanini isbotlash uchun alohida, chuqur tahlil talab etiladi, chunki tashqi savdoga ko‘plab omillar ta’sir qiladi.

6. Muammolar va xavflar. Islohotlarning samaradorligi ularning amalda izchil va bir xil qo‘llanilishiga bog‘liq. Yagona to‘lov stavkasining ayrim tovar guruhlariga ta’siri, davriy deklaratsiya va to‘lovni kechiktirish mexanizmlarining amaliyotdagi qo‘llanilishi, shuningdek, normativ hujjatlardagi muddatlarning aniqligi kabi masalalar alohida e’tibor talab etadi.

XULOSA

O‘zbekistonda yangi bojxona siyosati tadbirkorlarning moliyaviy yukini yengillashtirish, ma’muriy to‘siqlarni kamaytirish va jarayonlarni raqamlashtirishga qaratilgan. «Yangi O‘zbekiston bojxonasi — 2030» strategiyasi, Bojxona kodeksining yangi tahriri, yagona bojxona to‘lovi, davriy deklaratsiya va to‘lovlarni kechiktirish mexanizmlari bu yo‘nalishning asosiy elementlaridir.

Islohotlarning yakuniy natijasi ularning qanchalik izchil amalga oshirilishi, normativ asos barqarorligi va bojxona organlari bilan tadbirkorlar o‘rtasidagi ishonchning mustahkamlanishiga bog‘liq bo‘ladi. Shu bois kelgusida islohotlarning iqtisodiy samarasini aniq ko‘rsatkichlar asosida baholash maqsadga muvofiq.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Uzbekistan Reforms Customs Administration System Through 2030. UzDaily.uz. https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-reforms-customs-administration-system-through-2030/

2. Uzbekistan to cut single customs payment rate to 20% from 2027. Daryo.uz, 2026. https://daryo.uz/en/2026/09/03/uzbekistan-to-cut-single-customs-payment-rate-to-20-from-2027/

3. Uzbekistan adopts measures to simplify customs administration and liberalize foreign trade. Daryo.uz. https://daryo.uz/en/2025/12/24/uzbekistan-adopts-measures-to-simplify-customs-administration-and-liberalize-foreign-trade/

4. Amendments to Customs Administration Rules in 2026. Mondaq, 2026. https://www.mondaq.com/international-trade-investment/1739056/amendments-to-customs-administration-rules-in-2026

5. Uzbekistan to update Customs Code and boost duty-free imports for IT and fintech growth. Kun.uz, 2024. https://kun.uz/en/news/2024/12/21/uzbekistan-to-update-customs-code-and-boost-duty-free-imports-for-it-and-fintech-growth

6. The new edition of the Customs Code is under public discussion. Customs Committee of the Republic of Uzbekistan. https://old.customs.uz/en/news/view/2408

7. Customs clearance with batch-based payments and preliminary declarations to be deployed. Tashkent Times, 2026. https://www.tashkenttimes.uz/national/17764-customs-clearance-with-batch-based-payments-and-preliminary-declarations-to-be-deployed

8. Uzbekistan Approves Customs Duty Calculation Procedure. UzDaily, 2026. https://uzdaily.ru/en/uzbekistan-approves-customs-duty-calculation-procedure/

9. Customs reforms, including the new Customs code, and the WTO accession progress update. CAREC Program. https://www.carecprogram.org/uploads/17-UZB-Customs-reforms-including-the-new-Customs-code-and-the-WTO-accession-progress-update.pdf